Lễ Hội Thôn Xuân Lai – vùng đất ven sông Lai Cổ -

Từ đường gia tộc Quận công Nguyễn Đình Tài hiện thuộc thôn Xuân Lai. Trước Cách mạng Tháng Tám 1945, Xuân Lai là “nhất xã tam thôn”, gồm Đại Thuận, Đại Hữu và Đại Đồng, nằm bên bờ sông Lai cổ – một nhánh xưa của sông Đuống. Nhờ vị trí “trên bến dưới thuyền”, Xuân Lai sớm trở thành vùng dân cư trù phú, phát triển nông nghiệp, nghề tre trúc truyền thống và giao thương buôn bán. Những giá trị văn hóa lâu đời còn lưu dấu qua hệ thống đình, chùa, văn chỉ, nghè, miếu và các phong tục, lễ hội dân gian.

Vào thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVIII), Xuân Lai có Quận công Nguyễn Đình Tài, xuất thân từ gia đình nho học, được tuyển vào triều đình từ nhỏ và giữ nhiều chức vụ quan trọng. Ông từng đi sứ nhà Thanh, góp phần giữ vững quan hệ ngoại giao, được triều đình ban thưởng ruộng đất tại quê nhà. Khi tuổi cao, ông hiến ruộng làm tế tự, đóng góp dựng đình làng và nhiều lần chẩn tế giúp dân qua năm đói kém.

Ghi nhận công lao của ông với đất nước và quê hương, nhân dân Xuân Lai tôn ông làm Hậu thần, thờ tại đình và nghè làng; đồng thời dựng Từ chỉ, lập từ đường gia tộc và khắc bia đá năm Chính Hòa 21 (1700) ghi lại thân thế, sự nghiệp của Quận công.

Hằng năm, vào ngày 15 tháng 11 (âm lịch), làng Xuân Lai mở hội; đến ngày 19 tháng 9 (âm lịch) – ngày giỗ Quận công Nguyễn Đình Tài – chính quyền và nhân dân ba thôn tổ chức tế lễ Hậu thần theo nghi thức truyền thống, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.