Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu: Dấu ấn linh thiêng nghìn năm trên miền đất Kinh Bắc

Giữa miền quê Kinh Bắc trầm mặc, nơi mái chùa cổ soi bóng bên những làng quê lâu đời, có một lễ hội đã được người dân gìn giữ qua bao thế hệ. Gắn với huyền tích Phật Mẫu Man Nương, tín ngưỡng thờ Tứ Pháp và trung tâm Phật giáo cổ Dâu – Luy Lâu, Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu vừa chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tiếp tục khẳng định chiều sâu văn hóa đặc sắc của vùng đất Bắc Ninh.

Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu – Di sản văn hóa đặc sắc của Kinh Bắc

Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu tại chùa Dâu Bắc Ninh

Ngày 27/10/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 2885/QĐ-BVHTTDL, đưa Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu thuộc địa bàn phường Trí Quả và phường Song Liễu, thành phố Bắc Ninh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình lễ hội truyền thống.

Đây là sự ghi nhận đối với một sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng có lịch sử lâu đời, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của cộng đồng cư dân vùng Dâu – Luy Lâu.

Nhắc đến vùng đất này, người ta không chỉ nhớ đến những ngôi chùa cổ, những làng quê mang đậm dấu ấn văn hóa Kinh Bắc mà còn nhớ đến một miền đất từng giữ vị trí đặc biệt trong lịch sử Phật giáo Việt Nam.

Dâu – Luy Lâu được biết đến là một trong những trung tâm Phật giáo cổ xưa nhất nước ta. Giữa không gian văn hóa ấy, chùa Dâu giữ vai trò trung tâm của lễ hội, nơi hội tụ những giá trị lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng được bồi đắp qua nhiều thế kỷ.

Theo truyền thống, lễ hội được tổ chức vào ngày 8/4 âm lịch hằng năm, với sự tham gia của người dân 12 làng thuộc tổng Dâu – Luy Lâu xưa, nay thuộc phường Trí Quả và phường Song Liễu.

Huyền tích Phật Mẫu Man Nương và bốn vị Phật Tứ Pháp

Điều làm nên nét độc đáo của Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu chính là tín ngưỡng thờ bốn vị Pháp: Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện, tượng trưng cho mây, mưa, sấm và chớp.Đằng sau những pho tượng linh thiêng ấy là câu chuyện dân gian về Phật Mẫu Man Nương, một huyền tích đã ăn sâu vào đời sống văn hóa, tâm linh của người dân vùng Dâu.Theo truyền thuyết, Tứ Pháp là những người con của Phật Mẫu Man Nương. Từ câu chuyện Man Nương gửi lại đứa trẻ trong thân cây dung thụ (cây dâu), người xưa đã tạo tác thành bốn pho tượng, thờ tại bốn ngôi chùa trong vùng.Qua nhiều thế hệ, huyền tích ấy không chỉ được lưu truyền bằng lời kể mà còn hiện diện trong những nghi lễ, tập tục và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.

Với cư dân nông nghiệp xưa, mây, mưa, sấm, chớp là những hiện tượng tự nhiên có ý nghĩa đặc biệt đối với sản xuất và cuộc sống. Tín ngưỡng Tứ Pháp vì thế phản ánh ước vọng về mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống bình an, no đủ.Đó cũng là nét giao thoa đặc sắc giữa Phật giáo và tín ngưỡng dân gian bản địa, tạo nên bản sắc riêng của trung tâm Phật giáo cổ Dâu – Luy Lâu.

Những nghi lễ độc đáo tạo nên sắc thái riêng của lễ hội

Trong ngày chính hội, tượng Tứ Pháp từ các ngôi chùa trong vùng được rước về chùa Dâu, thực hiện nghi thức công đồng cùng các hoạt động rước lễ truyền thống.

Không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo, những đoàn rước còn thể hiện sự gắn kết của cộng đồng 12 làng, nơi các giá trị văn hóa được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Một trong những điểm đặc sắc của lễ hội là nghi thức mẹ đuổi con, trò diễn cướp nước giữa bà Mưa (Pháp Vũ) và bà Sấm (Pháp Lôi), múa gậy Bạch trượng – Hồng côn cùng nghi thức rước Tứ Pháp tuần nhiễu ban đêm.

Mỗi nghi thức đều mang những tầng ý nghĩa biểu tượng, phản ánh quan niệm của người xưa về sự vận hành của thiên nhiên và khát vọng chinh phục, hòa hợp với tự nhiên.

Đặc biệt, nghi thức rước Tứ Pháp trong đêm tạo nên một không gian lễ hội vừa trang nghiêm, vừa huyền bí. Giữa những mái chùa cổ, ánh sáng lễ hội và tiếng trống truyền thống, hình ảnh các pho tượng Pháp được cung nghinh trở thành điểm nhấn tâm linh đặc biệt của miền đất Dâu.

Bên cạnh đó, các nghi thức hạ tòa, phong mũ áo Phật, dâng hương, hồi cung các tượng Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện cùng những đoàn rước lễ của các làng góp phần tạo nên một tổng thể lễ hội phong phú, giàu bản sắc.

Chùa Dâu và những dấu tích làm nên chiều sâu di sản

Giá trị của Lễ hội Tứ Pháp không chỉ nằm trong những ngày chính hội mà còn được bồi đắp bởi hệ thống di tích, di vật gắn với không gian văn hóa Dâu – Luy Lâu.

Trong dòng chảy lịch sử, tín ngưỡng Tứ Pháp từng có vị trí đặc biệt trong đời sống tâm linh. Sử sách ghi chép việc các vua chúa từng đến lễ Phật, cầu đảo. Đáng chú ý, tượng Pháp Vân nhiều lần được rước về kinh đô Thăng Long để thực hiện nghi lễ cầu mưa, cho thấy sức ảnh hưởng của tín ngưỡng này trong các thời kỳ lịch sử.

Những giá trị ấy tiếp tục được khẳng định qua các dấu mốc quan trọng: năm 2013, chùa Dâu được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt; năm 2017, bộ tượng Phật Tứ Pháp vùng Dâu được công nhận là Bảo vật quốc gia; năm 2024, Mộc bản chùa Dâu tiếp tục được công nhận là Bảo vật quốc gia.

Có thể thấy, vùng Dâu – Luy Lâu không chỉ lưu giữ một lễ hội truyền thống mà còn là không gian hội tụ những lớp trầm tích lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đặc sắc của dân tộc.

Đây cũng là điều mà Tin Tức Bắc Ninh mong muốn giới thiệu đến bạn đọc: phía sau mỗi ngôi chùa cổ, mỗi pho tượng hay một nghi lễ dân gian là những câu chuyện về lịch sử quê hương, về đời sống tinh thần và cách cha ông gửi gắm ước vọng vào thiên nhiên, cuộc sống.

Gìn giữ hồn quê Kinh Bắc qua những di sản nghìn năm

Việc Lễ hội Tứ Pháp vùng Dâu được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là niềm tự hào của người dân phường Trí Quả, phường Song Liễu mà còn góp thêm một dấu ấn quan trọng vào kho tàng di sản văn hóa của Bắc Ninh.

Gìn giữ hồn quê Kinh Bắc qua những di sản nghìn năm

Với Tin Tức Bắc Ninh, mỗi di sản được nhắc nhớ cũng là một câu chuyện quê hương cần được lan tỏa. Bởi khi những giá trị lịch sử, văn hóa được thế hệ hôm nay hiểu, trân trọng và tiếp nối, hồn cốt Kinh Bắc sẽ còn được gìn giữ qua thời gian.

Tin Tức Bắc Ninh – Kết nối thông tin, lan tỏa giá trị văn hóa và vẻ đẹp quê hương Kinh Bắc.